Người Châu Mạ tại huyện Định Quán có khoảng 200 hộ sống tập trung thành làng, bản  ở khu vực thị trấn Định Quán với gần 1.000 nhân khẩu, chỉ bằng một nửa so với người Châu Mạ ở huyện Tân Phú. Nhìn chung, cuộc sống của người Châu Mạ ở đay còn nhiều khó khăn, đa số lao động thủ công, kinh tế chủ yếu là trồng trọt (làm rẫy), chăn nuôi với kiến thức sản xuất lạc hậu,.

Cũng như một số dân tộc thiểu số khác của nước ta, người Châu Mạ có nghề thủ công truyền thống là dệt thổ cẩm. Dệt thổ cẩm Châu Mạ còn lưu giữ được nét văn hóa độc đáo do vải được dệt bằng tay trên khung dệt còn thô sơ với lối thêu hoa văn trên nền vải khá phong phú, đặc sắc. Những sản phẩm làm từ vải thổ cẩm bao gồm: Chăn, Gối, Quần áo, Váy, Khố, Khăn v.v… có những nét riêng phản ánh bản sắc văn hóa, phong tục tập quán của người Châu Mạ. 

 

 

Nguyên liệu chính để dệt thành tấm vải thổ cẩm trước đây được dùng từ cây bông vải qua các công đoạn cán bông cho tơi sau đó se thành sợi rồi dùng khung quay thành chỉ, tiếp đến là nhuộm màu theo màu người dệt ưa thích rồi cuối cùng là đưa vào dệt trên khung dệt tự chế làm bằng những thanh cây có sẵn trong vườn nhà. Đó là ngày trước, còn ngày nay hàng thổ cẩm của người Mạ sử dụng hoàn toàn bằng chất liệu sợi len, coton qua công đoạn nhúng hồ sau đó nhuộm màu hóa chất tạo nên sợi thô để dệt. Hiện nguồn nguyên liệu để dệt rất dồi dào và phong phú, chất lượng sợi rất bền chắc và đẹp. Các loại sợi để dệt hàng thổ cẩm đều có bán tại các chợ, phần lớn sản phẩm thổ cẩm được dệt sẽ đáp ứng nhu cầu về may mặc y phục truyền thống của người Châu Mạ trong các phong tục cưới xin, ma chay, lễ hội v.v... Dệt thổ cẩm của cũng là một nghề tạo công ăn việc làm tại nhà cho một số lao động người dân tộc Châu Mạ. Dù trải qua nhiều thế hệ, thăng trầm của cuộc sống, nghề dệt thổ cẩm vẫn được dân tộc Châu Mạ gìn giữ, truyền thụ cho thế hệ sau như cốt lõi sinh tồn của cuộc sống. 

Trong những năm gần đây, do điều kiện phát triển kinh tế xã hội theo cơ chế thị trường đã ít nhiều thay đổi cuộc sống, tập quán và cả nghề dệt thổ cẩm của dân tộc Châu Mạ trên địa bàn huyện Định Quán. Do quá trình hội nhập cộng đồng, những giá trị văn hóa hiện đại dần thâm nhập làm cho nghề dệt thổ cẩm không còn giữ được vai trò chính về thu nhập trong cuộc sống hiện thực của người dân tộc bản địa và có dấu hiệu đang dần bị mai một. Qua điều tra khảo sát tại khu vực Làng Thượng - Thị Trấn Định Quán (là nơi đồng bào Châu Mạ sống tập trung) hiện chỉ còn 30 – 40 người còn biết đến nghề dệt thổ cẩm, không tới 10 người được cho là thợ lành nghề, có khả năng dệt thành thạo những sản phẩm đẹp, phức tạp như sản phẩm truyền thống của thế hệ trước lưu truyền lại. Với sản phẩm như khăn trải bản rộng ….cm, khổ dài …cm bình quân mỗi tháng các thợ dệt người Châu Mạ ở Định Quán có thể làm ra từ 30-40 cái, giá bán đề nghị là 850.000 đồng/cái.

Chị K’ Blonh, một phụ nữ trung niên người Châu Mạ cho biết: “Nghề dệt thổ cẩm nay đã không còn nhiều người biết tới, đặc biệt là lớp thanh thiếu niên trong bản. Lớp trẻ bây giờ nhiều người không được truyền dạy nghề dệt thổ cẩm, các em phải đi làm tại các khu công nghiệp, nhà máy, công ty để kiếm tiền duy trì cuộc sống và gia đình”. Nhiều năm rồi, nghề dệt thổ cẩm đã không mang nhiều thu nhập cho đời sống hằng ngày của của chị nói riêng và bà con dân tộc Châu Mạ nói chung. Ước tính thu nhập từ nghề dệt thổ cẩm không đến 50.000đ/người/ngày. Do vậy lớp trẻ không còn mặn mà để học và theo đuổi nghề truyền thống do cha ông để lại.

 

Được biết nguyên nhân do sản phẩm dệt thổ cẩm không có đầu ra ổn định, chưa có doanh nghiệp trên địa bàn huyện hoặc ngoài huyện thu mua bao tiêu sản phẩm, sản phẩm làm ra chủ yếu sử dụng nội bộ trong bộ phận người dân tộc Châu Mạ mà chưa kết hợp với xu thế thời trang hiện đại. Mặt khác, công tác giữ gìn phát huy bản sắc văn hoá dân tộc Châu Mạ ở huyện Định Quán trong những năm qua còn hạn chế do chưa có cơ chế, chính sách giữ gìn, khôi phục và phát triển. Trước đây Trung tâm Dạy nghề huyện Định Quán có tổ chức lớp đào tạo nghề dệt thổ cẩm cho bà con dân tộc Châu Mạ, tuy nhiên công tác đào tạo nghề đã không gắn liền sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, giải quyết việc làm cho người lao động dẫn tới kết quả thực hiện chưa mang lại hiệu quả như mong muốn.

Qua tìm hiểu, được biết trên thị trường thời trang đã có nhiều mặt hàng thổ cẩm thủ công được các nhà thiết kế kết hợp hài hòa trên những sản phẩm may mặc cao cấp phù hợp với chất lượng cuộc sống hiện đại. Năm 2013, một doanh nghiệp có tâm huyết trên địa bàn huyện đã giới thiệu mặt hàng thổ cẩm Châu Mạ của địa phương đến với các trường chuyên đào tạo về thiết kế thời trang ở thành phố Hồ Chí Minh. Bước đầu tiêu thụ được khoảng …sản phẩm/tháng với giá bán gấp 1,5 - 2 lần giá do người dệt đề nghị.

Thổ cẩm Châu Mạ của huyện Định Quán cũng không khác gì thổ cẩm Châu Mạ của huyện Tân Phú, hoa văn trên thổ cẩm cũng tái hiện những hình ảnh thực về cuộc sống, quá trình lao động và đời sống tâm linh của đồng bào dân tộc. Hạn chế của nghề dệt thổ cẩm ở Định Quán là chưa có đề án tập trung khôi phục và phát triển như ở huyện Tân Phú nhưng cũng có lợi thế là đã được một số khách hàng tiềm năng biết đến, vấn đề còn lại là làm thế nào để tổ chức sản xuất thổ cẩm hàng hóa theo yêu cầu thị trường.

Sự mai một của nghề dệt thổ cẩm và nguy cơ không giữ gìn được truyền thống bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc Châu Mạ có thể trở thành sự thật nếu như thế hệ trẻ người Châu Mạ không còn tha thiết với nghề truyền thống của ông cha mình. Để phát huy giá trị truyền thống của nghề dệt thổ cẩm, cần phải thấy rằng việc duy trì và phát triển nghề dệt thổ cẩm Châu Mạ ở huyện Định Quán không thể tách rời với phát triển nghề dệt thổ cẩm Châu Mạ ở huyện Tân Phú. Đây là vấn đề cấp bách đòi hỏi phải có sự tham gia vào cuộc của các cấp chính quyền nhằm bảo tồn  giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc bản địa của tỉnh Đồng Nai. /.