Tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa 16 (nhiệm kỳ 2026-2031) sắp tới, Chính phủ trình nghị quyết đưa Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương sau khi Trung ương đồng ý chủ trương. Tỉnh cũng đã tổ chức lấy ý kiến người dân với sự đồng thuận và kỳ vọng cao.
Nằm ở vùng Đông Nam Bộ, Đồng Nai có lịch sử hình thành hơn 325 năm. Sau sáp nhập với Bình Phước, địa phương có diện tích hơn 12.000 km2 và dân số khoảng 4,5 triệu người, trở thành cực tăng trưởng năng động của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Sân bay Long Thành dự kiến đưa vào hoạt động trong năm 2026.
Liền kề và liên kết trực tiếp với siêu đô thị TP HCM, Đồng Nai còn là điểm giao thoa của nhiều hành lang kinh tế và trục kết nối chiến lược, giữ vai trò cầu nối với Tây Nguyên, Nam Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.
Lợi thế lớn của tỉnh là hội tụ đầy đủ các loại hình giao thông gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy và cảng biển. Đặc biệt, khi sân bay Long Thành đi vào hoạt động cuối năm nay, Đồng Nai hình thành mạng lưới kết nối đa phương thức hiện đại, tạo ưu thế nổi bật để trở thành cửa ngõ giao thương quốc tế, trung tâm kết nối các chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.
Ông Nguyễn Kim Long, Phó chủ tịch thường trực UBND tỉnh Đồng Nai, cho biết việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ là thay đổi về địa giới hành chính mà còn là bước chuyển chiến lược, tạo nền tảng để địa phương vươn từ vị thế tỉnh công nghiệp lớn thành đô thị cấp vùng hiện đại.
Theo lãnh đạo tỉnh, nhiều năm qua Đồng Nai duy trì tăng trưởng kinh tế ổn định, với 89 khu công nghiệp được quy hoạch, thu hút gần 2.300 dự án từ 45 quốc gia và vùng lãnh thổ, tổng vốn đăng ký hơn 44 tỷ USD. Cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch mạnh theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, trong đó công nghiệp - xây dựng chiếm gần 55% GRDP, dịch vụ 26%, nông - lâm - thủy sản hơn 12%
Đáng chú ý, GRDP bình quân đầu người năm 2025 ước đạt gần 153 triệu đồng/người, thuộc nhóm cao so với mặt bằng chung cả nước. Quy mô kinh tế lớn cùng cơ cấu hiện đại là nền tảng quan trọng để Đồng Nai phát triển thành đô thị lớn, trung tâm công nghiệp - dịch vụ của khu vực phía Nam.
Theo Nghị quyết 112 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tiêu chí thành phố trực thuộc Trung ương, Đồng Nai đáp ứng đủ 7 tiêu chí. Ngoài yêu cầu về diện tích và dân số, tỉnh hiện có 23 phường và 10 xã đủ điều kiện thành lập phường, đạt tỷ lệ 34,73%; tỷ lệ đô thị hóa gần 57%, đều vượt chuẩn. Đối với tiêu chí đô thị loại I, tỉnh đã hoàn thiện hồ sơ gửi Bộ Xây dựng thẩm định và qua tự đánh giá cơ bản đạt 13/15 tiêu chí.
Các điều kiện để Đồng Nai lên thành phố trực thuộc Trung ương: Đồng Nai hiện tự cân đối ngân sách; tỷ trọng công nghiệp - xây dựng - dịch vụ trong nền kinh tế đạt hơn 81%; thu nhập bình quân đầu người và tốc độ tăng trưởng GRDP ba năm gần nhất đều cao hơn mức bình quân cả nước, trong khi tỷ lệ hộ nghèo thấp hơn mặt bằng chung.
Nhóm thứ nhất là thể chế đặc thù. Đồng Nai không thể phát triển bằng bộ công cụ quản trị của một tỉnh công nghiệp truyền thống. Tỉnh cần cơ chế riêng cho FTZ, cho tài chính chuỗi cung ứng, cho khai thác giá trị đất theo TOD, cho hạ tầng ngầm, cho không gian tầm thấp, cho quản trị dữ liệu và sandbox công nghệ. Không có thể chế vượt trội, Long Thành sẽ dễ bị kéo lùi về tư duy sân bay - bất động sản; có thể chế vượt trội, Long Thành có thể trở thành lõi của một mô hình phát triển mới.
Nhóm thứ hai là quy hoạch theo dòng chảy, không theo địa giới tĩnh. Mọi quy hoạch của Đồng Nai từ nay cần trả lời ba câu hỏi: nó tạo ra dòng chảy gì, nó kết nối với dòng chảy nào và nó giữ lại giá trị gì trên địa bàn. Một tuyến đường không chỉ là tuyến đường, nó là mạch máu của một chuỗi giá trị. Một khu đô thị không chỉ là nhà ở, nó là thiết bị tổ chức lao động, dịch vụ và chất lượng sống. Một nền tảng dữ liệu không chỉ là công nghệ, nó là bộ não của quản trị phát triển.
Nhóm thứ ba là xúc tiến đầu tư theo gói chiến lược. Thay vì tiếp tục xúc tiến theo kiểu danh mục ngành nghề dàn trải, Đồng Nai nên xây dựng các gói đầu tư lớn: FTZ - logistics - cold chain; kinh tế sân bay; tài chính chuỗi cung ứng; hydrogen và năng lượng sạch; đô thị thông minh và hạ tầng công nghệ. Khi nhà đầu tư nhìn thấy hệ sinh thái, họ sẽ nhìn thấy quy mô cơ hội lớn hơn nhiều so với khi chỉ thấy từng dự án rời rạc.
Nhóm thứ tư là định vị thương hiệu mới. Đồng Nai phải vượt qua hình ảnh “tỉnh công nghiệp lớn” vốn đã cũ. Ở cấp quốc gia, tỉnh có thể tự định vị là “trung tâm logistics - năng lượng xanh - kinh tế sân bay” của Việt Nam. Ở cấp quốc tế, là một “emerging green supply chain and airport economy hub”. Một địa phương chỉ thật sự bước vào giai đoạn phát triển mới khi nó kể được câu chuyện mới về chính mình.
Nhóm thứ năm là quản trị bằng dữ liệu. Một thành phố trực thuộc Trung ương thế hệ mới không thể điều hành bằng báo cáo chậm và mệnh lệnh phân tán. Đồng Nai cần đi thẳng vào hướng “Digital Twin” cho logistics, đô thị, môi trường và đầu ttư.
Nhin chung khi lên thành phố trực thuộc Trung ương, Đồng Nai phát triển theo mô hình thành phố công nghiệp công nghệ cao, đô thị hiện đại, trung tâm logistics, dịch vụ quốc tế và nông nghiệp công nghệ cao; đồng thời là đô thị sân bay, sinh thái, kết nối vùng và toàn cầu. điều Đồng Nai cần lúc này không phải là “mở rộng thêm mô hình cũ”, mà là “đổi sang mô hình mới”. Và mô hình mới ấy, theo nhóm tác giả, phải được xây trên một trục tư duy rõ ràng: Đồng Nai không nên chỉ tự xem mình là một tỉnh công nghiệp mở rộng, mà phải tự định vị là một nền tảng điều phối các dòng chảy chiến lược của vùng./.
